روایتی نخبگانی از چالش‌ها و اولویت‌های سیاست‌گذاری عمومی دولت در ایران ۱۲-گزارش سیاستگذاری سلامت و توسعه انسانی در ایران

0

 روایتی نخبگانی از چالش‌ها و اولویت‌های سیاست‌گذاری عمومی دولت در ایران

روایت دوازدهم

گزارش سیاستگذاری سلامت و توسعه انسانی در ایران

مرکزبررسی های استراتژیک ریاست جمهوری

جهت دریافت نسخه الکترونیکی فایل،کلیک کنید

مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری طی سالهای ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ نشست‌های تخصصی در حوزه‌های متعدد سیاستی برگزار کرد. این نشست‌ها با شناسایی و تعیین فهرستی از مسائل اولویت‌دار برای سیاستگذاری کشور و ایجاد اجماع نخبگانی بر سر آن‌ها و در نهایت باهدف گفتمان‌سازی در جهت کاربست هر چه بیشتر دانش سیاستگذاری عمومی در سطح دولت و سایر قوا طراحی و اجرا شد.

دولت­‌ها در جوامع کنونی در درون شبکه­‌های ریزومی مسائل و چالش‌ها درگیر هستند که مداخله در پرداختن به هر یک از آنها بر کارکرد و نقش مسائل دیگر تاثیرگذار است. به همین منظور نقش دولت در بهبود متداوم و اثربخش نظام سیاست‌گذاری عمومی تعریف می­‌شود. اگر فرآیند سیاست­گذاری عمومی شامل سه فرآیند اصلی «شکل‌دهی و تعیین سیاست»، «اجرای سیاست»، «ارزیابی سیاست» دانسته شود؛ مفهوم سیاست­ عمومی به :

– مجموعه پاسخ­‌هایی که دولت به مشکلات عمومی شبکه­‌مندی که هر روز بر پیچیدگی­‌شان افزوده می­‌شود و تلاش­‌هایی است که برای حل مشکلات عمومی انجام می­‌دهد و مشروعیت و حقانیت پیدا می‌کند و به مرحله اجرا درمی‌آید؛ اطلاق می‌شود.

این نظام سیاست­‌گذارانه شامل نیازها، حمایت­‌ها، فشارها، منابع و درخواست­‌ها است که به مثابه ورودی­‌های آن و از سوی دیگر تصمیمات و سیاست­‌های تعیین شده خروجی این سیستم سیاست­ عمومی است. از این منظر سیاست­‌گذاری عمومی از جنس تصمیم گیری است. همانند همه فرایندهای تصمیم‌گیری، در فرایند سیاست‌گذاری عمومی در تمام مراحل اصلی و در سطح خرده سیستمی، مستلزم انتخاب یک گزینه از بین گزینه­‌هایی است که در برابر تصمیم­‌گیران قرار دارد. اما این تصمیم­‌گیری نیازمند یک معیار است و آن اینکه این سیاست­‌ها باید بسترساز توسعه شده و به بهبود شاخص­‌های زیستی شهروندان بیانجامد. اما این معیار اصلی خود واجد شاخص­‌های دیگری است که می­‌تواند رویکرد سیاست عمومی یک دولت را توسعه­‌ای یا ضدتوسعه­‌ای نماید؛ زمانی سیاست­ عمومی دولت می­‌تواند توسعه­‌ای باشد که در آن: منافع بلندمدت بر منافع کوتاه مدت ترجیح داده شده باشد؛ ثانیاً منافع عمومی بر منافع خاص و منافع ملی بر منافع منطقه­‌ای تقدم یافته باشد و نکته دیگر اینکه، بین ابزار و اهدف مورد انتظار ( عقلانیت عملی) تناسب برقرار باشد و در نهایت سیاست­‌ها باید با دیگر سیاست­‌های وضع شده سازگار بوده و نافی یکدیگر نباشد.

گام نخست برای سوق دادن رویکرد سیاست عمومی دولت به سمت و سوی توسعه، شناسایی و آگاهی به وضعیت موجود مسائل و موضوعات مستلزم سیاست گذاری است. در همین راستا مرکز بررسی­‌های استراتژیک ریاست جمهوری طی سالهای ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ نشست­‌های تخصصی­ در حوزه­‌های متعدد سیاستی برگزار کرد. این نشست­‌ها با شناسایی و تعیین فهرستی از مسائل اولویت­‌دار برای سیاست­گذاری کشور و ایجاد اجماع نخبگانی بر سر آن‌ها و در نهایت باهدف گفتمان‌سازی در جهت کاربست هر چه بیشتر دانش سیاست­گذاری عمومی در سطح دولت و سایر قوا طراحی و اجرا شد. بدین منظور مقرر شد به جهت شناسایی مهم‌ترین موضوعات و مسائل اولویت­‌دار وزارتخانه‌ها و دستگاه­‌های دولتی، ترکیب این جلسات با حضور ذینفعان هر حوزه (شامل مسئولان اجرایی ذی‌ربط، متخصصین و نیز فعالین مدنی هر حوزه) صورت پذیرد.

الگوی این نشست­‌ها بدین‌صورت بوده است که در ابتدا گزارش‌­های علمی توسط مجموعه­‌ای از پژوهشگران هر حوزه سیاستی با بهره­‌گیری از روش چرخه سیاست­گذاری، تدوین گردید؛ رویکرد این روش معطوف به این سئوالات است که نخست اینکه سیاست­‌ها چگونه شکل‌گرفته‌اند و دوم آنکه به چه طریق می‌توان آن سیاست­‌ها را بهبود بخشید. گزارش هر نشست در طی چند مرحله نهایی به شرح زیر تدوین گردید:

مرحله اول: تشخیص و صورت­‌بندی مسئله : در این مرحله پیشینه و سیاست­‌هایی که در طول سالیان اخیر به‌منظور حل‌وفصل چالش­‌ها و مسائل هر حوزه اخذ و اجراشده است با نگاهی آسیب‌شناختی مورد ارزیابی قرارگرفته و معایب و مشکلات رویکردهای سیاست‌گذارانه آن شناسایی شد. همچنین جایگاه این مسائل در برنامه­‌های پنج‌ساله توسعه و نیز اسناد بالادستی موردتوجه قرار گرفت.

مرحله دوم : شناسایی چالش­‌ها و مسائل هر حوزه: با توجه به داده­‌های به‌دست‌آمده در مرحله اول، در این مرحله مسائل و چالش­‌هایی هر حوزه سیاستی که در طی سالیان اخیر به‌مثابه موانع مهم بر سر حل‌وفصل موضوعات هر حوزه مطرح بوده است شناسایی شد.

مرحله سوم : شناسایی مسائل اولویت­‌دار سیاستی : در ادامه روند شناسایی مسائل مهم حوزه سیاستی، مهم‌ترین آسیب­‌ها و چالش­‌هایی که مستلزم سیاست­گذاری هر چه سریع­تر از سوی دولت و حاکمیت است، مشخص و اولویت­‌بندی گردید. شناسایی این مسائل، با ابتنا بر این رویکرد صورت گرفت که هر دولت تنها می­‌تواند برای بخشی از مهم‌ترین مسائل اقدام به اخذ تصمیم­‌گیری و سیاست­گذاری ­نماید و حل تدریجی این مسائل در گستره­‌ی کلی تاریخی، اقدامات دولتی را بهینه و اثربخشی آن را ارتقا می­بخشد.

مرحله چهارم : ارائه راه­‌حل : درنهایت پس از شناسایی مهم‌ترین مسائل اولویت‌­دار، پیشنهاد‌هایی در قالب راه­‌حل ارائه شد. این مرحله پس از برگزاری نشست با حضور ذینفعانِ مذکورِ هر حوزه تدوین شد و نهایی گردید.

پس از تدوین گزارش علمی و تائید نهایی آن توسط چند متخصص در حوزه مربوطه، شبکه­‌ای از ذینفعان هر حوزه شناسایی و دعوت شد و هم‌زمان گزارش علمی برای آن‌ها ارسال شد. دو عامل در انتخاب مدعوین تأثیر مستقیم داشت: ۱) عمق تخصص از حوزه سیاستی موردنظر، ۲) دربرگیری طیف متنوعی از ذینفعان شامل متصدیان اجرایی، متخصصین و فعالین مدنی. نشست­‌های تخصصی با اتخاذ روشی ترکیبی از دلفی و گروه متمرکز (Focus Group) برگزار شد. بدین‌صورت که در ابتدای نشست، گزارش علمی توسط نویسنده‌­ی گزارش ارائه و زیر نظر مدیر جلسه، مدعوین حاضر بر سر مسائل و اولویت­‌های سیاستی به ارائه­‌ی نظرات و پیشنهاد‌های خود از منظرهای مختلف می‌پرداختند. پس از استماع نظرات، مهم‌ترین مسائل اجماع و اولویت­‌بندی‌شده و پس از برگزاری هر نشست، گزارش علمی آن نظرات ذینفعان تصحیح و نهایی شده است. با همین توصیف نشست­‌های تخصصی در ۱۲ حوزه سیاستی با حضور ۳۸۵ نفر از نخبگان هر حوزه و طی ۱۸ ماه برگزار گردید. حوزه‌های مورد بررسی شامل محورهای ذیل بوده است:

  1. سیاست‌گذاری اقتصادی و فضای کسب و کار؛
  2. سیاست‌گذاری اجتماعی و رفاهی ؛
  3. سیاست‌گذاری انرژی؛
  4. سیاست‌گذاری داخلی و امنیتی ؛
  5. سیاست‌گذاری حوزه محیط زیست ؛
  6. سیاست‌گذاری آب، خاک و امنیت غذایی؛
  7. سیاست‌گذاری خارجی و بین المللی؛
  8. سیاست‌گذاری علم و فناوری؛
  9. سیاست‌گذاری سلامت و توسعه انسانی؛
  10. سیاست‌گذاری فرهنگی و ارتباطاتی ؛
  11. سیاست‌گذاری حقوقی و قضایی؛
  12. سیاست­‌گذاری عدالت جنسیتی و توسعه انسانی پایدار.

گزارش‌های سیاستی مذکور بی­آنکه ادعای جامعیت و دیدن همه جانبه مشکلات هر حوزه را داشته باشد، می‌­تواند به مثابه یک روایت نخبگانی از مسائل و اولویت‌­های سیاست­گذارانه­‌ی عمده کشور باشد که دارای توانایی سوق­‌دهی رویکرد سیاستی دولت در ایران را مشخص سازد. مرکز بررسی­‌های استراتژیک آمادگی دریافت نظرات نخبگان و پژوهشگران به منظور تدقیق و اصلاح گزارش‌­های مذکور را با هدف بهبود و ارتقای این روایت داراست.

cb1fdafa-0bae-4314-a662-85a0a781274d