مدل‌های خط‌مشی گذاری و تحلیل خط‌مشی در بخش عمومی18-مدل مطلوبیت،ارزیابی تکنولوژی،مدل تصمیم گیری مقطعی

1

مدل‌های خط‌مشی گذاری و تحلیل خط‌مشی در بخش عمومی

بخش هجدهم

مدل مطلوبیت،ارزیابی تکنولوژی،مدل تصمیم‌گیری مقطعی

جهت دریافت فایل،کلیک کنید

مدل‌های خط‌مشی گذاری و تحلیل خط‌مشی در بخش عمومی

بخش هجدهم

مدل مطلوبیت

یکی از مدل‌های برگرفته از فرآیند عقلایی تصمیم‌گیری است. هر گاه در شرایط تصمیم‌گیری با مواردی روبرو شویم که طی آن دستیابی به محصولی موجب محرومیت از محصول دیگری می‌شود می‌توان از این مدل برای رسیدن به حد مطلوب یا بهینه استفاده کرد. بدین منظور یک نمودار رسم می‌کنیم. در این نمودار دو منحنی وجود دارد، یکی منحنی روابط متقابل یا مبادله‌ای با دو هدف و دیگری منحنی بی‌تفاوتی نسبت به اهداف مذکور. نقطه تماس این دو منحنی، نقطه بهینه یا مطلوب می‌باشد. مدل مطلوبیت به خط‌مشی‌گذاران امکان می‌دهد تا بین ارزش‌های مختلف ترکیب مطلوب و مناسبی را انتخاب کرده و به خط‌مشی مطلوب در آن زمینه دست یابند. مدل مطلوبیت به وسیله ویلفردو پارتو ارائه گردید و به مدل اصلاحی پارتو مشهور است.

همان‌گونه که ذکر شد از مدل مطلوبیت زمانی استفاده می‌شود که اهداف مورد نظر خط‌مشی‌گذاران دارای تضاد با همدیگر هستند. به این معنا که افزایش احتمالی دستیابی به یکی از آنها به معنای کاهش احتمال دست نیافتن به دیگری است. در چنین مواردی، خط‌مشی‌گذاران از طریق تجزیه و تحلیل مطلوبیت هر کدام از اهداف نقطه بهینه دستیابی به دو هدف را شناسایی می‌کنند. برای مثال دو هدف توسعه صنعتی و بهداشت و حفظ محیط زیست را در نظر بگیرید. تأکید صرف بر هدف توسعه صنعتی باعث می‌شود تا به محیط زیست توجه کافی نشده و خط‌مشی‌های توسعه صنعتی به تخریب آن بینجامد. از طرف دیگر چنانچه فقط بر حفظ محیط زیست تأکید شود دیگر جایی برای اجرایی شدن خط‌مشی‌های توسعه صنعتی باقی نمی‌ماند. به بیان ساده‌تر بین این دو هدف تضاد و نوعی بده ـ بستان وجود دارد؛ بنابراین خط‌مشی‌گذار ناچار است تا از طریق تجزیه و تحلیل مطلوبیت به نقطه بهینه دستیابی به دو هدف مورد نظر دست یابد. این امر در شکل زیر نشان داده شده است:

 

همان‌گونه که در شکل ملاحظه می‌شود منحنی‌های بی‌تفاوتی دستیابی به اهداف توسعه صنعتی و حفظ محیط زیست از دستیابی کامل تا عدم دستیابی کامل ادامه دارند. اما برای اینکه به هر دو هدف به صورت هم‌زمان دست یافته شود لازم است تا نقطه بهینه آن که در شکل بالا مشخص شده است برای خط‌مشی‌گذار محرز گردد. از این طریق می‌توان خط‌مشی‌هایی را تدوین نمود که به طور هم‌زمان دستیابی به دو هدف متضاد را ممکن می‌سازند.

ارزیابی تکنولوژی

مدل ارزیابی تکنولوژی تلاشی در جهت سنجش و ارزیابی تکنولوژی‌های جدیدی است که در جامعه به کار گرفته می‌شود. این مدل در زمینه سنجش آثار و نتایج مختلف تکنولوژی‌های جدید در جامعه به خط‌مشی‌گذاران کمک می‌کند و آنان را قادر می‌سازد که در مورد قبول و به کارگیری تکنولوژی‌های مختلف خط‌مشی‌های درستی وضع کنند. به طور کلی ارزیابی تکنولوژی عبارت است از فرآیند برنامه‌ریزی و پیش‌بینی که ضمن آن هزینه‌ها و مزایای ناشی از کاربرد تکنولوژی خاصی در جامعه در زمینه‌های فرهنگی اجتماعی اقتصادی سیاسی سنجیده می‌شود و میزان مطلوبیت آن معین می‌گردد. برای ارزیابی تکنولوژی مورد نظر، باید اجزای مختلف هزینه‌ها و مزایای ناشی از آن خواه مستقیم و یا غیرمستقیم مشخص شده، سپس با مقایسه آنها با هم نتیجه‌گیری شود.

مدل تصمیم‌گیری مقطعی

در خط‌مشی‌گذاری هنگامی که اطلاعات و آمار در مورد پدیده جدید موجود نباشد و خط‌مشی‌گذار ملزم به اتخاذ تصمیمی در آن زمینه باشد، از مدل مقطعی یا اجرای هم‌زمان استفاده می‌کند. در مدل مقطعی، بخشی از راهکارهای ممکن به طور هم‌زمان اجرا می‌شود و بر اساس اطلاعات حاصل از آن کمبودهای اطلاعاتی جبران و تصمیم‌گیری برای مقطع بعدی انجام می‌پذیرد. تصمیم‌گیری مقطعی در شرایطی که در مراحل اولیه برنامه‌های جدید عدم اطمینان زیاد است و تنها از طریق اجرای قسمت‌هایی از برنامه‌ها می‌توان اطلاعاتی را برای تصمیم‌گیری به دست آورد، بسیار مفید می‌باشد. در پروژه‌ها و برنامه‌های جدیدی که هیچ‌گونه الگوی قبلی برای آنها وجود ندارد این مدل می‌تواند کاربرد مؤثری داشته باشد.

در تصمیم‌گیری مقطعی تصمیم‌گیرنده در واقع به اخذ تصمیمی کلی می‌پردازد ولی اجرای قطعی و کامل آن را موکول به حصول اطلاعات از طریق اجرای قسمت‌هایی از عملیات می‌نماید. برای مثال جهت احداث یک سد، ابتدا مطالعات امکان‌سنجی انجام می‌گیرد و سپس با استفاده از اطلاعات به دست آمده از این مطالعات نسبت به احداث یا عدم احداث ان تصمیم‌گیری می‌شود.

 

 

 

 

به اشتراک گذاشتن.

درباره نویسنده

کاندیدای دکتری مدیریت دولتی- خط مشی گذاری و سیاستگذاری دانشگاه تهران، مشاور حوزه سیاستگذاری علم و فناوری، بودجه ریزی و فناوری اطلاعات

۱ دیدگاه

  1. rahman fatah روشن

    سلام بدرود شما…
    ببخشین اکر فالات مقالاات در موضوعات بروکراسى یا حکمرانى خوب یا در خطی مشی کذارى بفرستید ئین عنوان ئیمیل ..
    متشکرم

کامنت