مدل‌های خط‌مشی گذاری و تحلیل خط‌مشی در بخش عمومی بخش نهم

0

مدل‌های خط‌مشی گذاری و تحلیل خط‌مشی در بخش عمومی بخش نهم

مدل‌های فرایندهای سازمانی
14- مدل گردونه‌ای
15- مدل جدید سازمانی

برای دریافت مطلب کلیک کنید.

مدل‌های فرایندهای سازمانی

قدرت به صورت‌های گوناگون در جامعه تبلور می‌یابد که از آن جمله قدرت قانون و قدرت رسمی ناشی از مقام را می‌توان نام برد. این قدرت در ساختارهای رسمی سازمانی جامعه تحقق می‌یابد و مجموعه سازمان‌ها را به صورت عوامل مؤثری در خط‌مشی‌گذاری عمومی مطرح می‌سازد. از این دیدگاه خط‌مشی‌گذاری عمومی حاصل عملکرد سازمان‌های مختلف عمومی در جامعه است. سازمان‌هایی که امروز در سراسر جامعه رسوخ کرده و توسعه یافته‌اند.

خط‌‌مشی‌های عمومی در عرصه سازمان‌های کوچک و بزرگ بخش عمومی، در مراتب سازمانی و در شبکه‌های ارتباطات بین سازمانی تحت نفوذ قوانین و مقررات و ضوابط سازمانی شکل می‌گیرند و موجودیت می‌یابند. نهادها و سازمان‌های عمومی موجود در جامعه با اتکا به وظایف و مأموریت‌های قانونی و تخصصی، استقلال نسبی و اهداف ویژه‌ای که به عهده آنان محول شده، به فرآیندی شکل می‌دهند که از قبول تسلط سیاسی صرف و آرمان‌جویی‌های شیوه عقلایی سر باز زده و خط‌مشی‌گذاری عمومی را به صورت جریانی سازمانی درمی‌آورد. در چنین حالتی مجموعه‌های سازمانی رسمی و عمومی، از طریق مقررات و ضوابط ارتباطات خاصی که بین آنها برقرار است، رفتار خط‌مشی‌گذاران را در قالب‌های معینی مفید می‌سازند و در وضع خط‌مشی‌های عمومی نقش عمده‌ای را ایفا می‌کنند. در مدل‌های فرآیندی سازمانی خط‌مشی‌گذاری عمومی، بر نهادهای قانونی موجود در جامعه تأکید می‌شود و خط‌مشی‌گذاری وظیفه این سازمان‌ها قلمداد می‌گردد و هر کدام به نوبه خود نقشی را در این میان برعهده دارند.

مهم‌ترین مدل‌های فرایندهای سازمانی که در خط‌مشی‌گذاری عمومی از آنها یاد می‌شود عبارتند از مدل گردونه‌ای و مدل جدید سازمانی که به اختصار به آنها اشاره می‌شود.

 

14- مدل گردونه‌ای

یکی از مدل‌های فرآیند سازمانی خط‌مشی‌گذاری عمومی مدل گردونه‌ای است که در آن بر نقش قوه مجریه و مدیران آن به عنوان خط‌مشی‌گذاران اصلی تأکید شده است. این مدل مشابه مدل اقماری است و در آن تأثیر عواملی مانند نظرات و سیاست‌های کلی کادر رهبری در جامعه، قوه مقننه، قوه قضاییه، مردم و گروه‌های ذی‌نفوذ و سایر سازمان‌ها در خط‌مشی‌گذاری عنوان گردیده است.

اطلاق لفظ گردونه به این مدل به خاطر آن است که خط‌مشی گذاری را به صورت گردونه‌ای مجسم می‌کند که در محور آن مدیران قوه مجریه و در گرداگرد آن عوامل مؤثری که ذکر شد، قرار دارند.

15- مدل جدید سازمانی

مدل جدید سازمانی یکی دیگر از مدل‌های فرآیند سازمانی خط‌مشی‌گذاری است. در این مدل خط‌مشی‌های عمومی به چهار دسته تقسیم می‌شوند: خط‌مشی‌های توزیعی‏، خط‌مشی‌های قانونی ـ سیاسی، خط‌مشی‌های بازدارنده و خط‌مشی‌های توزیع مجدد. خط‌مشی‌های توزیعی مستقیماً منابع افراد خاصی را تأمین می‌کنند و هدف دولت در این نوع از خط‌مشی‌های عمومی، جهت دادن به عملکرد افراد و گروه‌های خاص است مانند دادن سوبسید (یارانه) به کشاورزان، خط‌مشی‌های سیاسی مانند نحوه انتخاب نمایندگان معطوف به یک فرد یا گروه خاص نیست و عملکرد آن، کل نظام موجود در جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. هدف در این دسته از خط‌مشی‌ها جهت دادن به عملکرد نظام در زمینه‌های سیاسی و قانونی است. خط‌مشی‌های بازدارنده و انضباطی جنبه فردی دارد و دولت با کنترل عملکرد فرد یا گروه خاص، منافع جمع را تأمین می‌کند، مانند اعمال کنترل از سوی واحدهای استاندارد مواد غذایی و دارویی. در خط‌مشی‌های توزیع مجدد، فرد خاصی مدنظر نیست و کل نظام و عملکردهای آن مورد توجه واحدهای خط‌مشی‌گذار است. در هر یک از این چهار دسته خط‌مشی دو نوع احتمال بعید و قریب از نظر اعمال فشار از سوی دولت برای اجرا وجود دارد. به فرض در خط‌مشی‌های بازدارنده احتمال اعمال فشار و مجازات در مورد خاطبان بسیار قریب است اما در مورد خط‌مشی‌های توزیعی به این شدت نیست. جدول زیر چهار گروه خط‌مشی و هدف اعمال فشار از سوی دولت و احتمال آن را نشان می‌دهد.

 

 

 

 

 

 

هدف از اعمال فشار و کنترل دولت
جهت دادن به عملکرد فرد جهت دادن به عملکرد نظام
احتمال اعمال فشار از سوی دولت بعید خط‌مشی‌های توزیعی

(پرداخت سوبسید به کشاورزان)

خط‌مشی‌های سیاسی

(انتخاب نمایندگان)

قریب خط‌مشی‌های بازدارنده و انضباطی

(جلوگیری از تبلیغات دروغ)

خط‌مشی‌های توزیع مجدد

(مالیات‌های تصاعدی)

 

در این مدل همه مراجعی که در وضع انواع خط‌مشی‌های عمومی مؤثر هستند و رفتارهای سیاسی و خصوصیات ناشی از هر یک از آنها بررسی گردیده است. همچنین اهداف سازمان‌های دولتی از وضع هر یک از انواع خط‌مشی‌های عمومی و احتمال و امکان اعمال فشار و مجازات از سوی دولت در مورد هر یک از آنها نیز مشخص گردیده است.

به اشتراک گذاشتن.

درباره نویسنده

کاندیدای دکتری مدیریت دولتی- خط مشی گذاری و سیاستگذاری دانشگاه تهران، مشاور حوزه سیاستگذاری علم و فناوری، بودجه ریزی و فناوری اطلاعات

کامنت